Acceptance and Commitment Therapy – ACT
Loop je vast in gedachten, gevoelens of gedrag waar je maar moeilijk los van komt? Misschien probeer je angst, onzekerheid of piekeren onder controle te krijgen, situaties te vermijden of steeds alles goed te doen. Toch merk je dat dit je niet brengt waar je eigenlijk wilt zijn.
Acceptance and Commitment Therapy (ACT) helpt je om anders om te gaan met wat je denkt, voelt en ervaart. Niet door moeilijke gedachten en gevoelens weg te krijgen, maar door te leren er ruimte voor te maken en tegelijkertijd keuzes te maken die passen bij wat voor jou belangrijk is.
ACT is een wetenschappelijk onderbouwde vorm van gedragstherapie waarin psychologische flexibiliteit centraal staat. ACT helpt je om minder automatisch door gedachten en gevoelens te worden gestuurd en bewuster keuzes te maken die passen bij je waarden.
Wil je onderzoeken of ACT bij jou past?
Wil je meer weten over ACT?
ACT helpt je om anders om te gaan met moeilijke gedachten, gevoelens en situaties, zodat ze minder bepalend worden voor wat je doet.
Op deze pagina lees je wat ACT is, hoe de behandeling werkt, bij welke hulpvragen ACT kan worden ingezet en hoe PsyTail ACT toepast.
Op deze pagina
Wat is ACT?
Acceptance and Commitment Therapy (ACT) is een vorm van gedragstherapie die je helpt om anders om te gaan met gedachten, gevoelens en situaties die je moeilijk vindt. Het doel is niet om angst, onzekerheid, verdriet of negatieve gedachten volledig weg te krijgen. ACT leert je om niet automatisch vanuit deze ervaringen te handelen.
Stel dat je bang bent om fouten te maken. Je denkt bijvoorbeeld:
“Als ik dit fout doe, vinden anderen me incompetent.”
Je kunt vervolgens proberen die gedachte weg te krijgen, jezelf ervan overtuigen dat hij niet klopt, eindeloos nadenken over wat anderen van je zullen vinden of de situatie vermijden.
ACT kijkt naar wat er vervolgens met je leven gebeurt. Als je door deze angst steeds minder gaat doen wat je eigenlijk belangrijk vindt, wordt niet alleen de angst het probleem, maar ook de ruimte die de angst in je leven inneemt.
ACT helpt je daarom om drie dingen te leren:
1. Opmerken wat er in je gebeurt.
Je leert herkennen welke gedachten, gevoelens en impulsen op dat moment aanwezig zijn.
2. Er anders mee omgaan.
Je leert gedachten en gevoelens niet automatisch te bestrijden, weg te drukken of te volgen. Een gedachte als “ik kan dit niet” hoeft bijvoorbeeld niet te verdwijnen voordat je in actie kunt komen.
3. Anders handelen.
Je onderzoekt wat je belangrijk vindt en leert gedrag te kiezen dat daarbij past, ook wanneer je onzekerheid of angst ervaart.
Het doel is daarmee niet:
“Ik moet eerst minder angstig worden voordat ik dit kan doen.”
Maar:
“Ik merk dat ik angst voel, en ik kan toch kiezen om te doen wat voor mij belangrijk is.”
Dat is de kern van ACT.
Psychologische flexibiliteit
Het vermogen om op deze manier met gedachten, gevoelens en omstandigheden om te gaan, noemen we binnen ACT psychologische flexibiliteit.
Psychologische flexibiliteit betekent dat je kunt opmerken wat je denkt en voelt, zonder dat je daar automatisch naar hoeft te handelen, en vervolgens kunt kiezen wat je wilt doen.
ACT gaat daarmee niet over het beheersen van je binnenwereld. Het gaat om het vergroten van je handelingsruimte.
Je kunt bang zijn en toch gaan.
Je kunt onzeker zijn en toch spreken.
Je kunt verdrietig zijn en toch contact zoeken.
Je hoeft je niet eerst anders te voelen om anders te kunnen handelen.
ACT wordt gerekend tot de derde generatie gedragstherapie. Binnen deze benadering gaat het niet alleen om het veranderen van gedachten of gedrag, maar ook om de manier waarop je met je gedachten en gevoelens omgaat.
Hoe werkt ACT?
ACT helpt je om psychologische flexibiliteit te ontwikkelen aan de hand van zes samenhangende processen. Deze processen helpen je om anders om te gaan met gedachten, gevoelens en situaties, en tegelijkertijd gedrag te kiezen dat past bij wat voor jou belangrijk is.
De zes processen zijn acceptatie, cognitieve defusie, contact met het huidige moment, zelf-als-context, waarden en toegewijde actie. Ze vormen geen vast stappenplan. In een behandeling kan het ene proces meer aandacht krijgen dan het andere, afhankelijk van waar je tegenaan loopt.
Het doel van deze zes processen is niet om ervoor te zorgen dat je nooit meer moeilijke gedachten of gevoelens hebt. Ze helpen je om er anders mee om te gaan, zodat je meer ruimte krijgt om te doen wat voor jou belangrijk is.
1. Acceptatie
Acceptatie betekent dat je ruimte leert maken voor gedachten, gevoelens en lichamelijke ervaringen die je liever niet zou hebben.
Dat betekent niet dat je iets prettig moet vinden of dat je alles maar moet goedkeuren. Het betekent dat je niet voortdurend hoeft te vechten tegen wat je op dat moment ervaart.
Wanneer je bijvoorbeeld angst voelt, kun je proberen die angst zo snel mogelijk weg te krijgen. Binnen ACT onderzoek je ook wat er gebeurt wanneer je de angst kunt toelaten zonder je gedrag er automatisch door te laten bepalen.
2. Cognitieve defusie
Bij cognitieve defusie leer je gedachten meer te zien als gedachten, in plaats van als feiten die je moet geloven of opvolgen.
Iedereen heeft gedachten als “dit gaat mis”, “ik kan dit niet” of “ze vinden me vast raar”. Wanneer je volledig meegaat in zo'n gedachte, kan deze veel invloed krijgen op wat je doet.
ACT leert je om meer afstand te nemen van je gedachten. Niet door te bepalen of een gedachte waar of onwaar is, maar door te ontdekken hoe je ermee kunt omgaan zonder dat de gedachte automatisch je gedrag bepaalt.
3. Contact met het huidige moment
Je leert je aandacht bewuster te richten op wat er nu gebeurt.
We kunnen veel tijd doorbrengen met het verleden of met wat er misschien in de toekomst gaat gebeuren. Piekeren, herinneringen en zorgen kunnen daardoor veel aandacht innemen.
ACT gebruikt oefeningen om bewuster contact te maken met je huidige ervaring: wat merk je op, wat gebeurt er om je heen en wat ben je op dit moment aan het doen?
4. Zelf-als-context
Bij zelf-als-context leer je onderscheid maken tussen wie je bent en wat je op een bepaald moment denkt, voelt of meemaakt.
Je kunt bijvoorbeeld denken “ik ben een mislukkeling” of “ik ben een angstig persoon”. ACT onderzoekt hoe het is om zulke ervaringen op te merken zonder jezelf er volledig mee samen te laten vallen.
Je leert gedachten en gevoelens op te merken zonder jezelf er volledig mee te identificeren.
5. Waarden
Waarden gaan over wat jij belangrijk vindt en hoe je wilt leven.
Een waarde is geen doel dat je kunt afvinken. Het gaat bijvoorbeeld om hoe je wilt zijn als partner, vriend, ouder of collega, of wat voor soort persoon je wilt zijn in je relaties en dagelijks leven.
ACT helpt je onderzoeken wat voor jou werkelijk belangrijk is. Dat geeft richting aan de keuzes die je maakt.
6. Toegewijde actie
Toegewijde actie betekent dat je daadwerkelijk stappen gaat zetten in de richting van je waarden.
Weten wat belangrijk voor je is, is niet altijd genoeg. Soms staan angst, onzekerheid, somberheid of twijfel je in de weg.
Binnen ACT leer je daarom om kleine, concrete stappen te zetten richting wat belangrijk voor je is, ook wanneer moeilijke gevoelens daarbij aanwezig zijn.
Dat kan iets kleins zijn: iemand bellen, een grens aangeven, een afspraak maken, weer gaan sporten, een gesprek aangaan of iets doen wat je al langere tijd uitstelt.
De zes processen hangen samen
De zes processen versterken elkaar. Je kunt bijvoorbeeld eerst leren opmerken dat je een angstige gedachte hebt, daar minder automatisch in meegaan, ruimte maken voor de angst en vervolgens kiezen welke stap past bij wat je belangrijk vindt.
Het gaat uiteindelijk om dezelfde vraag:
“Wat ervaar ik op dit moment, wat is voor mij belangrijk en welke stap wil ik zetten?”
Dat is hoe ACT helpt om meer psychologische flexibiliteit en handelingsruimte te ontwikkelen.
Waar kan ACT bij helpen?
ACT kan worden ingezet bij verschillende psychologische klachten en problemen waarbij gedachten, gevoelens, vermijding of vastzittende gedragspatronen een belangrijke rol spelen.
ACT richt zich daarbij niet op één specifieke klacht. De behandeling kijkt vooral naar hoe je met je klachten omgaat en welke invloed ze hebben op je dagelijks leven.
ACT kan onder andere worden ingezet bij:
Angst en vermijding
Bij angst kan ACT helpen wanneer je steeds meer situaties gaat vermijden of je gedrag laat bepalen door de angst die je ervaart.
Het doel is niet om ervoor te zorgen dat je nooit meer angst voelt. Je leert om anders met angst om te gaan en stap voor stap ruimte te maken voor gedrag dat belangrijk voor je is.
Onderzoek laat zien dat ACT werkzaam kan zijn bij verschillende angststoornissen.
Piekeren en vastzittende gedachten
Sommige gedachten kunnen zoveel aandacht krijgen dat ze je dagelijks leven gaan beheersen.
Je blijft bijvoorbeeld nadenken over wat er is gebeurd, wat er mis kan gaan of wat anderen van je vinden. ACT kan helpen om anders met zulke gedachten om te gaan, zonder dat je ze eerst allemaal hoeft op te lossen.
Somberheid
Bij somberheid kan het gebeuren dat je steeds minder gaat ondernemen en je wereld kleiner wordt.
ACT richt zich onder andere op het opnieuw oppakken van activiteiten en relaties die betekenisvol voor je zijn, ook wanneer je je nog niet beter voelt.
Onderzoek naar ACT bij depressieve klachten laat over het algemeen positieve effecten zien, hoewel de sterkte van het bewijs per onderzoek en doelgroep verschilt.
Stress en overbelasting
Wanneer stress langere tijd aanhoudt, kun je het gevoel krijgen dat je voortdurend moet blijven doorgaan of juist steeds meer probeert te vermijden.
ACT kan helpen om zicht te krijgen op patronen die je vasthouden en opnieuw te onderzoeken wat voor jou belangrijk is en waar je je energie aan wilt besteden.
Perfectionisme en zelfkritiek
Misschien leg je de lat voortdurend hoog, ben je bang om fouten te maken of ben je erg kritisch op jezelf.
ACT probeert niet iedere kritische gedachte te vervangen door een positieve gedachte. Je leert juist om anders met zelfkritiek om te gaan en ruimte te maken voor gedrag dat past bij je waarden.
Langdurige lichamelijke klachten
ACT wordt ook toegepast bij mensen met chronische pijn en andere langdurige lichamelijke klachten.
Daarbij ligt de nadruk niet alleen op het verminderen van pijn, maar ook op functioneren en het kunnen blijven deelnemen aan activiteiten die belangrijk zijn. Onderzoek naar ACT bij chronische pijn laat onder meer verbeteringen zien in pijnacceptatie, psychologische flexibiliteit en functioneren.
Iedere hulpvraag is anders. Welke behandeling het beste aansluit, hangt af van je klachten, je situatie, je doelen en wat je nodig hebt. Tijdens een kennismaking onderzoeken we samen welke aanpak het beste bij jou past en of ACT daarbij aansluit.
Wil je weten of ACT bij jouw hulpvraag past?
ACT bij PsyTail
Bij PsyTail gebruiken we ACT om samen te onderzoeken waar je tegenaan loopt en wat je daarin wilt veranderen. We kijken naar je klachten, de gedachten en gevoelens die daarbij een rol spelen en naar het gedrag dat daaruit voortkomt.
ACT helpt je om anders om te gaan met gedachten en gevoelens die invloed hebben op wat je doet, zodat je niet steeds in dezelfde patronen blijft vastlopen.
Tegelijkertijd kijken we naar wat je belangrijk vindt en welke veranderingen je in je dagelijks leven wilt maken. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat je situaties minder gaat vermijden, anders leert omgaan met piekeren of meer gaat doen wat voor jou belangrijk is.
De behandeling wordt afgestemd op jouw hulpvraag en op wat je nodig hebt. ACT is daarbij geen vast programma dat voor iedereen hetzelfde verloopt.
Bij PsyTail vinden we het belangrijk dat je begrijpt waarom we iets doen en hoe je het geleerde buiten de gesprekken kunt toepassen.
Veelgestelde vragen over ACT
Moet ik bij ACT mijn gedachten leren veranderen?
Nee, niet per se. Binnen ACT leer je vooral om anders met gedachten om te gaan. Een gedachte hoeft niet eerst te verdwijnen of te veranderen voordat je iets kunt doen wat belangrijk voor je is.
Betekent acceptatie dat ik alles maar moet accepteren?
Nee. Acceptatie binnen ACT betekent niet dat je een situatie goed moet vinden of dat je niets mag veranderen. Het gaat om ruimte maken voor wat je op dat moment ervaart, zodat je kunt onderzoeken hoe je ermee wilt omgaan.
Is ACT hetzelfde als mindfulness?
Nee. Mindfulness kan onderdeel zijn van ACT, bijvoorbeeld om bewuster aandacht te geven aan wat er op dit moment gebeurt. ACT is breder en richt zich ook op onder andere gedachten, waarden en gedrag.
Moet ik bij ACT altijd over mijn gevoelens praten?
Nee. Wat er in een behandeling aan bod komt, hangt af van je hulpvraag. ACT kan gebruikmaken van gesprekken, oefeningen en opdrachten die helpen om anders met gedachten, gevoelens en gedrag om te gaan.
Is ACT geschikt als ik vooral van mijn klachten af wil?
Dat kan. Het verminderen van klachten kan een belangrijk onderdeel van een behandeling zijn. Binnen ACT kijken we daarnaast naar de patronen die je klachten in stand kunnen houden en naar wat je wilt kunnen doen in je dagelijks leven.
Hoe weet ik of ACT bij mij past?
Dat bespreken we tijdens een kennismaking. We kijken naar je hulpvraag, waar je tegenaan loopt, wat je wilt veranderen en welke behandeling daar het beste bij aansluit.
Bespreek je hulpvraag met PsyTail
Je hoeft vooraf niet te weten welke behandeling je nodig hebt. Samen kijken we wat passend is bij jouw situatie.
Totstandkoming van deze pagina
Deze pagina is gebaseerd op actuele wetenschappelijke inzichten en wordt regelmatig bijgewerkt.
Meer weten over PsyTail, onze werkwijze en hoe de informatie op deze website tot stand komt? Lees meer op de pagina Over PsyTail.
Bronnen en verantwoording
Bij het samenstellen van deze pagina is gebruikgemaakt van wetenschappelijke literatuur en betrouwbare vakinformatie. Hieronder vind je een selectie van de belangrijkste geraadpleegde bronnen.
Wetenschappelijke literatuur en richtlijnen
Bai, Z., Luo, S., Zhang, L., Wu, S., & Chi, I. (2020). Acceptance and Commitment Therapy (ACT) to reduce depression: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 260, 728–737. https://doi.org/10.1016/j.jad.2019.09.040
Hayes, S. C., Luoma, J. B., Bond, F. W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006). Acceptance and commitment therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1–25. https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.06.006
Hayes, S. C. (2016). Acceptance and commitment therapy, relational frame theory, and the third wave of behavioral and cognitive therapies – Republished article. Behavior Therapy, 47(6), 869–885. https://doi.org/10.1016/j.beth.2016.11.006
Martinez-Calderon, J., García-Muñoz, C., Rufo-Barbero, C., Matias-Soto, J., & Cano-García, F. J. (2024). Acceptance and Commitment Therapy for chronic pain: An overview of systematic reviews with meta-analysis of randomized clinical trials. The Journal of Pain, 25(3), 595–617. https://doi.org/10.1016/j.jpain.2023.09.013
Swain, J., Hancock, K., Hainsworth, C., & Bowman, J. (2013). Acceptance and Commitment Therapy in the treatment of anxiety: A systematic review. Clinical Psychology Review, 33(8), 965–978. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2013.07.002
Unruh, I., Neubert, M., Wilhelm, M., & Euteneuer, F. (2022). ACT in the workplace: A meta-analytic examination of randomized controlled trials. Journal of Contextual Behavioral Science, 26, 114–124. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2022.09.003
Vakinformatie en kennisplatforms
Laatst inhoudelijk bijgewerkt
16 augustus 2026
Wil je weten of ACT bij jou past?
Wil je bespreken waar je tegenaan loopt en weten of ACT een passende behandeling kan zijn voor jouw hulpvraag?